چه‌‌ندده‌‌نگیی سیاسی و پێكه‌‌وه‌‌هه‌ڵكردن (ئازادی و یاسا)

قەرەنی قادری

ڕه‌‌نگاوڕه‌‌نگبوون، فره‌‌چه‌‌شنه‌‌بوونی پێكهاته‌‌ی نەتەوەیی، سیاسی، كۆمه‌‌ڵایه‌‌تی و ئایینیی هه‌رێمی كوردستان، گه‌‌ڵاڵه‌‌یه‌‌كی فره‌‌چه‌‌شنه‌‌ی گه‌‌ره‌‌كه‌‌ كه‌ بتوانێت ناسنامه‌‌ی گشت پێكهاته‌‌كان‌ بپارێزێت، به‌‌ڵام له‌‌ هه‌مان كاتیشدا، یه‌‌كه‌‌ی‌ سیاسی و نه‌‌ته‌‌وه‌‌ییی هه‌رێمی كوردستان بپارێزێت و به‌‌هێزتری بكات. له‌‌م سۆنگه‌‌یەوە،‌‌ چه‌‌ندده‌‌نگیی سیاسی (پلۆرالیزمی سیاسی) و پێكه‌‌وه‌‌هه‌ڵكردن (تۆلێرانس)، دوو كۆڵه‌‌كه‌‌ی كۆمه‌‌ڵگه‌‌یه‌‌كی فره‌‌چه‌‌شنه‌‌ی ئازادن،‌‌ كه‌ له‌‌ قۆناغی ده‌‌ربازبووندا بوار بۆ هاووڵاتیانی كۆمه‌‌ڵگه‌‌ خۆش ده‌‌كه‌ن تا له‌‌ ڕه‌‌وتی بنیاتنانه‌‌وه‌‌ی وڵاتدا به‌‌شداری بكه‌‌ن.

به‌‌ڵام دروستكردنی كۆمه‌‌ڵگه‌‌یه‌‌كی دیموكراتیك، فه‌‌رهه‌نگێكی دیموكراتیکی گه‌‌ره‌‌كه‌‌. ئه‌‌وانه‌‌ی لایه‌‌نگری لە كۆمه‌‌ڵگه‌‌یه‌‌كی كراوه‌‌، ئازاد و پێكه‌‌وه‌‌هه‌ڵكردن ده‌‌كه‌‌ن، ده‌‌بێ هه‌ڵگری فه‌‌رهه‌نگێكی له‌‌م چه‌‌شنه‌‌ بن (بەدیموکراتیکردنی هزری سیاسی و ئایینی)، هه‌روه‌ها پشتیوان و به‌‌شداری له‌‌ دیالۆگ و وتووێژی عه‌‌قڵانیدا بكه‌‌ن. بێ شك له‌‌م مه‌‌یدانەیشد‌‌ا، چه‌‌ندده‌‌نگیی سیاسی و پێكه‌‌وه‌‌هه‌ڵكردن (نەسڕینەوە و هەڕەشەنەکردن) دوو مه‌‌رجی پێویستن‌. بەبێ بەدیموکراتیکردنی هزری سیاسی، ئایینی و ئایینزایی، پێكه‌‌وه‌‌هه‌ڵكردن لەدایک نابێت. چەقبەستوویی، سەرچڵی، فۆندەمێنتالیزم و بەدووجەمسەرکردنی کۆمەڵگە، جا چ لەلایەن هزری سیاسی یان ئایینییەوە بێت، جاڕی مەرگی چه‌‌ندده‌‌نگیی سیاسی (پلۆرالیزمی سیاسی) و پێكه‌‌وه‌‌هه‌ڵكردن (تۆلێرانس)ە!

دووانه‌‌ی چه‌‌ندده‌‌نگیی سیاسی و پێكه‌‌وه‌‌هه‌ڵكردن

له‌‌ ڕوانگه‌‌ی فكری و كرده‌یییه‌‌وه‌‌، "چه‌‌ندده‌‌نگیی سیاسی، پرۆژه‌‌ی مۆدێرنیته‌‌یه‌"‌ كه‌‌ له‌‌ وڵاته‌‌ پێشكه‌‌وتووەكانی سه‌‌رمایه‌‌داریدا به‌‌ڕێوه‌ ده‌‌چێت‌ و هه‌ر ئێستایش گه‌‌شه‌‌ ده‌‌ستێنێت. له‌‌و كۆمه‌‌ڵگه‌‌یانه‌‌دا، ده‌‌سه‌‌ڵات به‌‌ ڕێگەی هه‌ڵبژاردن، پێكه‌‌وه‌‌هه‌ڵكردن و دیالۆگه‌‌وه‌‌‌ ‌ده‌‌ستاوده‌‌ست ده‌‌كرێت. بنه‌‌مای ئه‌‌مه‌یش، ئازادییه‌‌ به‌‌رفراوانه‌‌ سیاسی و كۆمه‌‌ڵایه‌‌تییه‌‌كانن، كه‌ ئه‌‌م ئامانجه‌‌ ده‌‌پێكن.

هاووڵاتیانی ئه‌‌و كۆمه‌‌ڵگه‌‌یانه‌‌ ته‌‌نانه‌‌ت به‌‌بێ ئه‌‌وه‌‌ی بیر له‌‌ كوده‌‌تای سه‌ربازی، جموجۆڵی چه‌‌كداری، توندوتیژی، گوشارهێنان، چه‌‌مكی ده‌‌مارگیری و سڕینه‌‌وه‌‌ی یه‌‌كتر‌ بكه‌‌نه‌‌وه‌‌، به‌‌ ڕێگەیه‌‌كی مه‌‌ده‌‌نییەوە و له‌‌سه‌‌ر بنه‌‌مای مافی به‌‌رامبه‌‌ر، كێشه‌‌ی ده‌‌سه‌‌ڵات، پرسه‌‌ سیاسی و كۆمه‌‌ڵایه‌‌تییه‌‌كانیان یه‌‌كلا ده‌‌كه‌‌نه‌‌وه‌‌. له‌‌و ده‌‌ڤه‌‌ر‌‌دا ئازادیی سیاسی، كۆمه‌‌ڵایه‌‌تی و ئایینی ده‌‌سته‌‌به‌‌ر كراون و ده‌‌سه‌‌ڵاتی یاسا و عەقڵیش جێگیر كراوە‌. لە تایبەتمەندییەکی ئاوادا حکوومەت و دامەزراوەکان، هەروەها بە حزبەکانیشەوە، لە خزمەت هاووڵاتیان و بەرژەوەندیی ئەواندان.

كاتێك باس له‌ ئازادی ده‌‌كرێت، پێویسته‌‌ باس له‌ یاسایش بكرێت. ئازادی به‌‌بێ یاسا، كۆمه‌‌ڵگه‌‌ به‌‌ره‌‌و هه‌ڵدێر ده‌‌بات، به‌‌ڵام یاسایش به‌‌بێ ئازادی، كۆمه‌‌ڵگه‌‌ ده‌‌خنكێنێت. هه‌ر له‌‌م په‌‌یوه‌‌ندییه‌‌دا،‌ دیالۆگی به‌‌رفراوان، ئاشكرا و كه‌لتووری دیموكراتیكه‌‌ كه‌‌ ئه‌‌مانه‌‌ ده‌‌چه‌‌سپێنێت. بڵاوكردنه‌‌وه‌‌ی زانیاری و پێكه‌‌وه‌‌ئاخا‌فتن، خوڵقێنه‌‌ری كه‌لتووری دیموكراتین، كه‌‌ ئه‌‌مه‌یش هاووڵاتیی یاساقبووڵكه‌‌ر، هه‌روه‌ها حكوومه‌‌تێكی به‌‌رپرس و وڵامده‌‌ر‌‌ دێنێته‌‌‌ كایه‌‌وه‌‌.

به‌‌ گوێره‌‌ی بۆچوونی كۆمه‌‌ڵناسه‌‌ لیبراڵه‌‌كان، پلـۆرالیزم، په‌‌یوه‌‌ندیی به‌‌وه‌‌وه‌‌ هه‌یه‌‌ كه‌‌ "كۆمه‌‌ڵگه‌‌، مه‌‌ودا بۆ كۆمه‌‌ڵێك حزب و ڕێكخراو، بیروڕای جیاواز، ڕێكخراوی ناحكوومی و تاك، كه‌‌ به‌‌ڕه‌‌سمی، دان به‌‌ به‌‌رژه‌‌وه‌‌ندیی جیاواز داده‌‌نێن، دروست بكات"، هه‌روه‌ها به‌‌ ڕێگەی كێبركێی سیاسی، ئاشتییانه‌‌ و دیموكراتییانه‌‌وه‌، كێشه‌‌كان چاره‌‌سه‌‌ر بكه‌‌ن.

یەکێک لە کۆسپە سەرەکییەکانی سەر ڕێگەی چه‌‌ندده‌‌نگیی سیاسی و پێكه‌‌وه‌‌هه‌ڵكردن لە کۆمەڵگەی کوردی ئەوەیە، ناتوانێت دوو چەمکی فەلسەفی، سیاسی و کۆمەڵایەتیی "ناکۆکی" و "جیاوازی، "لێك جیا بكاته‌وه‌. ئەو دوو چەمکە وا تێکەڵ کراون، هیچ سنوورێکیان لەنێواندا نەماوە. لە زۆربەی بواراندا جیاوازییەکان دەخەنە خانەی ناکۆکییەکانەوە. ئەمەیش ڕێک سەرچاوەیەکە بۆ توندوتیژی، پێکدادان و نەسازان. "جیاوازی" و "ناکۆکی"، دوو شتی وێکچوو نین؛ بۆ هەڵسەنگاندن و باس لەوان، دوو ڕێکاری سیاسی، فەلسەفی و کۆمەڵایەتیی تەواو جودایان گەرەکە.

کردنی جیاوازییەکان بە ناکۆکی-یانی سڕینەوەی جیاوازییەکان- کۆمەڵگە تووشی داخران و قەیران دەکات. لە دەڤەری ئێمەدا، کاتێک ڕووبەڕووی جیاوازییەکان دەبنەوە، ڕێک بەو کەرەسە، زمان، ئەدەبیات، هێز، وزە و هزرەوە بەگژ جیاوازییەکاندا دەچنەوە کە بۆ ناکۆکییەکانی بەکار دێنن و، لەگەڵ ناوەڕۆکی ناکۆکییەکاندا یەک دەگرێتەوە نەک جیاوازییەکان. لەو بوارەیشدا ئەدەبیاتی سیاسی و ئایینیی کێشەخوڵقێن و هێرشبەرانە دەوری سەرەکی دەگێڕێت و خێرا پەیوەندییەکانیش بەرەو ساردی و سڕی هەنگاو دەنێن. لە ئەدەبیات و پەیڤی هەڕەشە و هێرشبەرانەدا، هەروەها سڕینەوەی سنووری نێوان ناکۆکی و جیاوازیدا ئەو پرسیارە سەر هەڵدەدات، کە ئاخۆ ئەمە لەگەڵ پێکەوەژیان و پێکەوەهەڵکردندا یەک دەگرنەوە؟ بێ شک ئەدەبیاتی سڕینەوە، خۆبەزلزان و هێرشبەرانە لەگەڵ کاکڵی جیاوازیدا یەک ناگرێتەوە، بۆیە پێویستە زۆر بەوردی بە دوو واتای "جیاوازی" و "ناکۆکی"دا بچینەوە، چونکە بنەمای چەنددەنگیی سیاسی و پێکەوەهەڵکردن زۆر بەڕوونی سنووری لە نێوان ئەو دوو چەمکەدا دەستنیشان کردووە.

چەنددەنگیی سیاسی و پێکەوەهەڵکردن، یانی ئه‌وه‌ی كه‌ کۆی ڕەنگەکان، بە تەواوی جیاوازییەکانیانەوە، پێکەوە کاری هاوبەش دەکەن، بەڵام چوارچێوە دەسنیشانکراوەکە نابەزێنن، فکرەکان گەشە پێ دەدەن و دوور دەکەونەوە لەوەی کە کۆمەڵگە تووشی قەیران و نائارامی بکەن، یان بەرەو هەڵدێری ببەن، هەروەها هاووڵاتیان تووشی ترس و دڵەڕاوکێیش ناکەن!

كاتێك باس له‌‌ پلـۆرالیزم ده‌‌كرێ، ده‌‌بێ باس له‌‌ جیاوازییش بكرێ. به‌‌بێ ڕه‌‌چاوكردنی‌‌ جیاوازیی بیروڕا و به‌‌رژه‌‌وه‌‌ندیی ئه‌‌وانی تر، پلـۆرالیزم مانایه‌‌كی نییه‌‌. كاتێك باس له‌‌ پلـۆرالیزم و جیاوازی ده‌‌كرێت، ده‌‌بێت باس له‌‌ دانوستان و لێدوان (دیالۆگ)یش بكرێت. بۆ گه‌‌یشتن به‌‌م ئامانجه‌‌، بڵاوكردنه‌‌وه‌‌ی زیاتری زانیاری لەلایەن حكوومه‌‌ته‌‌وه‌‌، هه‌روه‌ها هه‌وڵی بێوچانی ئامرازی ڕاگه‌‌یاندنی گشتی بۆ بڵاوكردنه‌‌وه‌‌ و ده‌‌ستاوده‌‌ستكردنی زانیاریی دروست و جێی متمانه‌،‌ ده‌‌وری گه‌‌لێك گرینگ و بنه‌‌ڕه‌‌تی له‌ به‌‌دیموكراتیكردنی كۆمه‌‌ڵگه‌‌دا ده‌‌گێڕن. به‌‌ڵام به‌‌یاساییبوونی ده‌‌ستاوده‌‌ستكردنی زانیاری لەلایەن حکوومەتەوە، مه‌‌رجی سه‌‌ره‌‌كییه‌‌ بۆ ئازادكردنی زانیاری له‌‌ كۆمه‌‌ڵگه‌‌دا. ئه‌‌م هه‌نگاوه‌‌ هاوكات كه‌ كه‌‌شوهه‌وایه‌‌كی ئاشتییانه‌‌ له‌ كۆمه‌‌ڵگه‌‌دا ده‌‌خوڵقێنێت، ده‌‌توانێت مه‌‌یدان له‌‌ گه‌‌نده‌‌ڵیی ئیداری و سیاسییش به‌‌رته‌‌سك بكاته‌‌وه‌‌.

پلـۆرالیزم و جیاوازی له‌‌ بیروڕا و به‌‌رژه‌‌وه‌‌ندی، ته‌‌نیا به‌‌ ڕێگەی دیالۆگ و پێكه‌‌وه‌‌هه‌ڵكردنی ژیرانه‌‌یه‌‌‌ كه‌‌ گه‌‌شه‌‌ ده‌‌ستێنێت. بوونی زمانی هاوبه‌‌ش و ئاڕاسته‌‌كردنی پلانی گشتگیر، هه‌روه‌ها دۆزینه‌‌وه‌‌ی میكانیزمی سیاسی و مه‌‌ده‌‌نی بۆ چاره‌‌سه‌‌ركردنی كێشه‌‌كان، له‌‌ توانای دیالۆگ و كاری عه‌‌قڵانیدایه‌‌. به‌‌ عه‌‌قڵ و ڕێكاری ژیرانه‌‌یه‌‌ كه‌ كۆمه‌‌ڵگه‌‌یه‌‌كی دیموكراتیك، حکوومەتی به‌‌رپرس و وه‌ڵامده‌‌ر‌‌، هه‌روه‌ها هاووڵاتیی وشیار و یاساقبووڵكه‌‌ر دێنه‌‌ كایه‌‌وه‌‌. له‌‌م سۆنگه‌یه‌‌‌وه‌‌، سەروەریی یاسا یه‌‌كێكە له‌‌ پێشمه‌‌رجه‌‌ سه‌‌ره‌‌كییه‌‌كانی دامه‌‌زراندنی حکوومەتێکی دیموكراتیك‌‌. "دیموكراسی به‌‌بێ ده‌‌وڵه‌‌تی یاسا، بوونی نییه‌‌ و نابێت." هه‌ر له‌‌م په‌‌یوه‌‌ندییه‌‌دا ته‌‌نیا ده‌‌سه‌‌ڵات و هێزه،‌‌ كه‌ ده‌‌توانن حكوومه‌‌تی یاسا جێگیر بكه‌‌ن، به‌‌ڵام ته‌‌نیا یاسایشه‌‌ كه‌ ده‌‌توانێت "ده‌‌سه‌‌ڵات و هێزی حکوومی، سنووردار بكاته‌‌وه‌"‌ و حکوومەتێکی عه‌‌قڵانی كه‌ بنه‌‌ماكه‌‌ی له‌‌سه‌‌ر ئازادیی سیاسی و كۆمه‌‌ڵایه‌‌تییه‌‌، بێنێته‌‌ كایه‌‌وه‌‌.

پێویسته‌‌ جه‌‌خت لە‌‌وه‌یش بكرێته‌‌وه‌‌، كه‌ هه‌ر سێ پێكهاته‌‌ی ده‌‌سه‌‌ڵات، واته‌ ده‌‌سه‌‌ڵاتی یاسادانان (په‌‌رله‌‌مان)، ده‌‌سه‌‌ڵاتی جێبه‌‌جێكردن‌ (حكوومه‌ت) و ده‌‌سه‌‌ڵاتی داد (دادوه‌‌ری) له‌‌یه‌‌ك جیا بكرێنه‌‌وه‌‌ و هه‌ر یه‌‌ك له‌‌م ده‌‌سه‌‌ڵاتا‌نه‌‌ به ‌‌شێوه‌‌یه‌‌كی سه‌‌ربه‌‌خۆ، كاروباری خۆیان ڕاپه‌‌ڕێنن. ده‌‌بێ ئه‌‌و ڕێنوێنییه‌‌ یاسایییانه‌یش له‌‌ ده‌‌ستووری وڵاتدا باسیان لێوه‌‌ بكرێت، كه‌ ده‌‌سه‌‌ڵاته‌‌كان بۆیان نه‌‌بێت ده‌‌ست له‌‌ كاروباری یه‌‌كتر وه‌‌ربده‌‌ن یان به‌‌ چه‌‌شنێك ڕێوشوێن بۆ یەکتر دیاری بكه‌‌ن، كه‌ چی بكه‌‌ن و چی نه‌‌كه‌‌ن. به‌‌ واتایه‌‌كی دیکە، ده‌‌بێ هه‌ر ده‌‌سه‌‌ڵاتێك له‌‌ شوێنی خۆی دابنیشێت، به‌‌ڵام پێكه‌‌وه‌‌ هه‌ماهه‌نگیشیان هه‌بێت تا بواری دیارده‌‌ی گه‌‌نده‌‌ڵی به‌‌رته‌‌سكتر بكرێته‌‌وه‌‌.

ده‌‌سه‌‌ڵاتی یاسایش به‌‌و مانایه‌‌یه‌‌، كه‌ هیچ كه‌‌سێك، جا پایه‌‌به‌‌رزێكی حكوومی، ئایینی و حزبی بێت یان هاووڵاتییه‌‌كی ئاسایی، له‌‌ سه‌‌رووی یاساوه‌‌ نه‌‌بێت. ده‌‌سه‌‌ڵاتێكی دیموكراتیك كاروبار و ڕێوشوێنه‌‌كانی به‌‌ ڕێگەی یاساوه‌‌ به‌‌ڕێوه ‌‌ده‌‌بات و هه‌ر ئه‌‌وانیش ده‌‌بێ پێڕه‌‌وی له‌ یاسایه‌‌كه‌‌ بكه‌‌ن. ئه‌‌گه‌‌ر یاسا، ماف و ئه‌‌رك بۆ هاووڵاتییه‌‌كی ئاسایی دیاری ده‌‌كات، هه‌ر به‌‌و چه‌‌شنه،‌‌ ده‌‌بێ بۆ حوكمڕانان و حزبییەکانی وڵاتیش دیاری بكات. ئه‌‌گه‌‌ر حكوومه‌‌تی یاسا داوا له‌‌ هاووڵاتییه‌‌كی ئاسایی بكات، كه‌ ده‌‌بێ له‌ كۆمه‌‌ڵگه‌‌دا پێڕه‌‌وی له‌ ده‌‌سه‌‌ڵاتی یاسا بكات، هه‌ر به‌‌و پێیه‌یش‌ ده‌‌بێ ژنان و پیاوانی ده‌‌سه‌‌ڵات، بەتایبەتی پیاوانی ئایینیش ڕێز له‌‌ یاسا بگرن و به‌‌ڕێوه‌‌ی به‌‌رن.

دیالۆگ، زمان و پێناسه‌‌ی پلـۆرالیزمه‌‌؛ پێكه‌‌وه‌‌هه‌ڵكردنیش گه‌‌شه‌‌ی پێ ده‌‌دات و به‌‌یاساییی ده‌‌كات. جیاوازیی بیروڕایش، پلـۆرالیزم به‌‌هێز ده‌‌كات و ده‌‌توانێت له‌‌ درێژخایەندا بیكاته‌‌ دامه‌‌زراوه‌‌یه‌‌كی كۆمه‌‌ڵایه‌‌تی. لە بازنەیەکی بچووکدا، بەڵام زۆریش گرینگ، چڕینی ئاواز و گۆرانی، پۆشینی دڵخوازانەی جلوبەرگ، ڕێکخستنی ژیانی تایبەت بە خۆ (تاک)، بیرکردنەوە و دەربڕینی هەست و ئاوات، سەرەتاییترین مافی هەر تاکێکە، کە دەبێ یاسا و حکوومەت بە لێبڕاوییەکی تەواوەوه‌ بەرگریی لێ بکات و، ئەوەیش بێ ئەملا و ئەولا ئەرکی حکوومەت و دامەزراوەکانیتی؛ هەروەها پێویستە تاکیش ئەو شارەزایییەی لە ماف و ئەو بوێرییەیشی هەبێت کە لە ژیانی ڕۆژانەی خۆیدا بەکاری بێنێت و بەرگری لە مافەکانی خۆی بکات و ئەرکەکانیشی جێبەجێ بکات. ئەوەیش مافی هیچ کەسێک (حکوومەت، ئایین و ئایینزا) نییە کە ئازادییەکانی تاک سنووردار بکات یان ئەوەتا بە ناوی ئایین یان گۆیا "کەلتووری کۆمەڵگە ئەوە ناخوازێت"، هەڕەشەی لێ بکات!

مەرجی هەرە سەرەتا بۆ بەدامەزراوەییکردنی چەنددەنگیی سیاسی و پێکەوەهەڵکردن، هەر لە دەسپێکدا شوشتنەوەی زمانی سیاسی و ئایینییە کە چۆن بتوانیت بە شێوەیەکی سەردەمییانە پەیامەکەی بەوانی تر بگەیه‌نێت. پێویستە ئاماژە بەوەیش بدرێت کە ئەدەبیات، پڕوپاگەندەی سیاسی و ئایینیی هێرشبەرانە لەگەڵ چەنددەنگیی سیاسی و پێکەوەهەڵکردندا یەک ناگرنەوە.

دوورکەوتنەوە لە بەدووجەمسەریکردنی کۆمەڵگە (باش و خراپ، یان کافر و مسوڵمان)، گەرچی پەیوەندیی بە چەشنە هزرێکی هێرشبەرانەوە هەیە، بەڵام شوشتنەوەی زمان و بەکارهێنانی وشە و دەستەواژەی گونجاو بۆ ڕۆنانی پەیوەندییەکی ماقووڵ، وزه‌ی ژیان و پێکەوەژیان بە کۆمەڵگە دەبەخشێت و، ئەو هەستەیش لەناو هاووڵاییانی ڕەنگاوڕەنگی هەرێمی کوردستاندا چەکەرە دەکات کە خۆی بە خاوەن ماڵ بزانێت. کاتێک هاووڵاتی (تاک) هەست پێ بکات کە ئاسایشی کار، ژیان و ئازادییەکانی بە ڕێگەی یاساوە دابین کراوە و حکوومەت و دامەزراوەکانیشی بەرگریی لێ دەکەن، کۆمەڵگە لە ناوخۆیدا بەهێز دەبێت و پلەی ئاسایشی نەتەوەییش لە وڵاتدا بەرز و بەرزتر دەبێتەوە!

كۆبه‌‌ندی چه‌‌ندده‌‌نگیی سیاسی و پێكه‌‌وه‌‌هه‌ڵكردن

پلۆرالیزمی سیاسی بۆ كۆمه‌‌ڵگه‌‌ی هه‌رێمی كوردستان ئه‌‌م ده‌‌رفه‌‌ته‌‌ به‌‌ هاووڵاتیانی ئه‌‌و قه‌واره‌ سیاسی و نه‌‌ته‌‌وه‌‌یییه‌ ‌ده‌‌دات، كه‌ له‌ ژیانی سیاسی، ئابووری و كۆمه‌‌ڵایه‌‌تیی هه‌رێمی كوردستاندا گه‌‌لێك چالاك بن. ئه‌‌مه‌یش له‌ به‌‌هێزتركردن و پاراستنی هه‌رێمی كوردستاندا ده‌‌ورێكی گه‌‌لێك گرنگ ده‌‌گێڕێت. چه‌‌ندده‌‌نگیی سیاسی یه‌‌كێكە له‌ بنه‌‌ما سه‌‌ره‌‌كییه‌‌كانی دیموكراسی‌‌، هه‌روه‌ها هۆكارێكی گرنگیشه‌‌ بۆ به‌‌هێزكردنی هه‌ستی نه‌‌ته‌‌وایه‌‌تی و به‌‌شدارییه‌‌كی به‌‌رفراوانی سیاسی و كۆمه‌‌ڵایه‌‌تیی هاووڵاتیان له‌ كاروباری هه‌رێمی كوردستاندا. لایه‌‌نێكی تری ئه‌‌م چەمکە‌،‌ یارمه‌‌تیده‌‌ر ده‌‌بێت بۆ‌ به‌‌رزترڕاگرتنی پله‌‌ی ئاسایشی نه‌‌ته‌‌وه‌‌یی له‌‌ هه‌رێمی كوردستاندا.

بیروبۆچوونی حزب و ڕێكخراوی جیاواز، بارستایییان له‌‌ كۆمه‌‌ڵگه‌‌دا هه‌ر چه‌‌ند بن، با ببن، چونكه‌‌ له‌‌م مه‌‌یدانه‌‌دا گرینگ ئه‌‌وه‌‌یه‌،‌ كه‌‌ به‌‌ چ میكانیزمێكی گشتگیر و دیموكراتیكه‌‌وه‌‌ به‌‌رژه‌‌وه‌‌ندیی هاووڵاتیانی كوردستان بپارێزرێت، كه‌‌ یه‌‌كسانی له‌‌ مافدا بێته‌‌ كایه‌‌وه‌‌ و په‌‌یوه‌‌ندییه‌‌كانی ناو كۆمه‌‌ڵگه‌یش‌ به‌‌دیموكراتی‌ بكرێن. به‌‌ واتایه‌‌كی تر، بۆ ئه‌‌وه‌‌ی كۆمه‌‌ڵگه‌‌ی ڕه‌‌نگاوڕه‌‌نگ، فره‌‌چه‌‌شنه‌ و مینیاتۆریی‌ هه‌رێمی كوردستان به‌‌م ئامانجانه‌ بگات، ده‌‌بێ ژیرانه‌‌ و ئاشكرا له‌‌سه‌‌ر بنه‌‌مای مافی یه‌‌كسان، له‌‌ گشت بواره‌‌كان له‌‌گه‌‌ڵ خۆیدا بپه‌‌یڤێت.

چه‌‌ندده‌‌نگیی سیاسی و پێکەوەهەڵکردن بەر لە هەموو شتێک ڕووی لە نەتەوەی کوردە بە گشت حزب و ڕێکخراوەکانییەوە؛ دوایی پرسی ئایینی، ئایینزایی و کۆمەڵایەتییە کە زمان و ئەدەبیاتی سیاسی و ئایینیی هاوکووف لەگەڵ جیاوازییەکاندا بدۆزنەوە، کە ئەمەیش یانی بوونی گشت ڕەنگ و دەنگەکان لەناو یەکەی سیاسی و کۆمەڵایەتیی هەرێمی کوردستاندا؛ هەر ئەمەیش یانی پێکەوەژیانی ڕەنگەکان لەپاڵ یەکتر بەبێ ئەوەی مافیان لێ زەوت بکرێت یان ئەوەتا هەوڵی سڕینەوەی ئەوی تر، یان یەکتریان هەبێت، کە ئەمەیش گەشەی سیاسی، کۆمەڵایەتی و بەهێزیی هەرێمی کوردستان مسۆگەر دەکات. بەبێ شک تەنیا سەروەریی یاسایە کە دەتوانێت ئەمە دابین و بەهێز بکات و ئاسایشی نەتەوەییی وڵاتیش پارێزراو بێت. چەنددەنگیی سیاسی و پێکەوەهەڵکردن ئەو پەیامە بنەڕەتییەی پێیە کە بەرژەوەندی، گەشە و بەهێزیی وڵات، دەبێ لە سەرووی هەموو شتێکەوە بێت!