نێچیرڤان بارزانی؛ ئەندازیاری بەیەکگەیاندنی دژبەرەکان و دیپلۆماسییەتی ناوبژیوانی

خانەی هزریی کوردستان

 

نێچیرڤان بارزانی؛ پردێک لەناو ئاگردا و کردنەوەی گرێکوێرەکانی دیپلۆماسی

هەر ئەو سەرکردەیەی کە لە بەرەبەیانی ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦دا، لە ڕێگەی درۆن (فڕۆکەیەکی بێفڕۆکەوان)ەوە لە دهۆک، شوێنی مانەوەی کرایە ئامانج، تەنیا چەند هەفتەیەک دواتر، بووە سەرەکیترین و متمانەپێکراوترین پرد یاخود کەناڵی نهێنیی پەیوەندی لەنێوان کۆشکی سپی و ناوەندی بڕیاردانی نوێی کۆماری ئیسلامیی ئێران، واته‌ “فەرماندەی سوپای پاسداران”.

وەک ئەوەی لە دزەپێکردنە نوێیەکانی میدیای ئەمریکیدا (Axios) پشتڕاست کراوەتەوە؛ لە ١٠ی ئایاری ٢٠٢٦دا، تولسی گابارد، بەڕێوەبەری هەواڵگریی نیشتمانیی ئەمریکا (DNI) بە ڕەزامەندیی ڕاستەوخۆ و گڵۆپی سەوزی سەرۆک “دۆناڵد ترەمپ” و جێگرەکەی “جەی دی ڤانس”، پەیوەندییەکی هەستیاری بە نێچیرڤان بارزانی، سەرۆکی هەرێمی کوردستانەوە کرد. داواکارییەکە پڕ لە گومان و مەترسی بوو؛ چونکە نێوەندگیرییەکە بۆ دڵنیابوون و دەستپێکردنی گفتوگۆی ڕاستەوخۆ لەگەڵ ژەنەڕاڵ “ئەحمەد وەحیدی”، فەرماندەی سوپای پاسداران لەگەڵ ئەمریکییەکان بوو. تەنیا چوار ڕۆژ دواتر، لە ١٤ی ئایاردا، بارزانی توانیی ئەو پەیوەندی و دڵنیایییە دروست بکات و، وەحیدی و ئەمریکییەکان ڕاستەوخۆ پێکەوە دوان. لەم هاوکێشە ئاڵۆزەدا، ئەکتەرێکی نادەوڵەتی، بووەتە بکەرێکی کارای دیپلۆماسی و تەنانەت جێگەی متمانە لە پڕۆسەی پڕ لە بارگرژی و گومانی نێوان دوو زلهێزی جیهانی و هەرێمایەتی.

لەم نووسینەدا بەپێویستی دەزانین لە چەند تەوەرێکدا ئەم ڕووداوە و ڕەهەند و کاریگه‌ری و لێکەوتەکانی بەوردی شی بکەینەوە.

میانڕەوی، ڕاستگۆیی و ئاشتیخوازی؛ سێکوچکەی سەرمایەی سیاسیی سەرۆک نێچیرڤان بارزانی

بەپێی راپۆرتی ئەکسیۆس، نێچیرڤان بارزانی، سەرۆکی هەرێمی کوردستان کە لە سەردەمی جەنگی ئێران و عێراقدا لە ئێران ژیاوە و لە زانکۆی تاران خوێندوویەتی، به‌ فارسییه‌كی پاراو قسه‌ ده‌كات و لە ماوەی چەندان دەیەی ڕابردوودا تۆڕێکی پەیوەندیی کەسیی قووڵ و ئاڵۆزی لەگەڵ نوخبەی دەسەڵاتداری ئێران، بەتایبەت فەرماندە باڵاکانی سوپای پاسداران بونیاد ناوە. لەبەرامبەریشدا، ستراتیژیستەکانی واشنتۆن بەتەواوی متمانەیان پێیەتی. برێت مەکگۆرک، کە لە سەردەمی چوار سەرۆکی جیاوازی ئەمریکادا وەک ڕێکخەری کاروباری ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست کاری کردووە، سەرۆکی هەرێم وەک “کەسایەتییەکی پراگماتیک و چارەسەرکاری قەیرانەکان” دەناسێنێت کە لە سەرانسەری ناوچەکەدا خاوەنی پێگەیەکی ڕێزلێگیراوە و لای تاران و  واشنتۆنیش بەیەکسانی قورساییی خۆی هەیە.

ئەم لێهاتوویییە زمانەوانی و فرەکه‌لتوورییە، تەنیا بەشێکی بچووکی متمانەکەیە؛ بەڵکوو ڕەهەندە گەورەکە پەیوەستە بە کەڵکوەرگرتنی نێچیرڤان بارزانی لە پێگەی پێکهاتەییی خودی هەرێمی کوردستان. بوونی هەرێمێک لە دەرەوەی سنوورەکانی ئێران، بەڵام هاوبەش لە ڕووی زمان و  که‌لتوورەوە لەگەڵ ڕۆژهەڵاتی کوردستان، کە هاوکات هاوبەشێکی مێژووییی ئەمریکایە لە تێکشکاندنی داعش و ڕژێمی بەعسدا، دۆخێکی دەگمەن بەڵام پارادۆکسیکاڵی دروست کردووە. لەم دۆخەدا، نێچیرڤان بارزانی بەهۆی هەڵکەوتەی ناوچەکە و توانا و متمانەی لایەنەکان لەنێوان دوو سیستەمی جیاوازی سیاسی و  که‌لتووریدا، دەتوانێت لە یەک کاتدا دەستی بە هەردوو جەمسەرەکە بگات، بەبێ ئەوەی بەتەواوی بە گرێدراو یاخود پاشکۆی هیچ لایەکیان هەژمار بکرێت.

پڕکردنەوەی بۆشاییی ستراتیژی لە تارانێکی ئاڵۆزدا

گرنگیی ئەم نێوەندگیرییەی سەرۆکی هەرێم کاتێک زیاتر دەردەکەوێت کە بزانین لە چ بۆشایییەکی ستراتیژیی هه‌رێمایه‌تیدا سەری هەڵداوە. دوای ئاگربەستی ٨ی نیسان (کە بە نێوەندگیریی پاکستان کرا) و پاش هەڵوەشانەوەی لێکتێگەیشتنی هاوبەشی نێوان واشنتۆن و تاران لە مانگی حوزەیرانی ئه‌مساڵ، بەرپرسانی ئەمریکا ڕاستییەکیان بۆ ده‌ركه‌وت: دانوستانکارە فەرمییەکانی ئێران- وەک “محەممەدباقر قالیباف”ی سەرۆکی پەرلەمان و “عەباس عێراقچی”ی وەزیری دەرەوە- هیچ دەسەڵاتێکی یەکلاکەرەوەیان نییە؛ بڕیارە ستراتیژییەکان تەنیا لەدەستی سەرکردایەتیی سوپای پاسداراندایە.

ئەم فرەجەمسەرییەی ناوەندی بڕیار لە تاران، پاش ڕووداوە دراماتیکییەکانی سەرەتای ساڵ قووڵتر بووەوە، بەتایبەت پاش کوژرانی “ئایەتوڵڵا عەلی خامنەیی” بەهۆی هێرشەکانی ٢٨ی شوباتی ئەمریکا و ئیسرائیل و پاشان دەستبەکاربوونی “موجتەبا خامنەیی” وەک سێیەمین ڕابەری کۆماری ئیسلامی لە ٨ی ئازاردا. لەم دۆخە شێواوەدا، ئەمریکا پێویستیی بە کەناڵێک بوو کە قەرەباڵغیی وەزارەتی دەرەوەی ئێران تێ پەڕێنێت و ڕاستەوخۆ بچێتە ناو دڵی ناوەندی بڕیاردانەوە. لێرەدا بوو، ڕۆڵ و پێگە و دەستپێشخەرییەکەی نێچیرڤان بارزانی کارایی و گرنگیی خۆی سەلماند.

شکستی هەوڵەکانی پێشووی عومان و قەتەر بۆ خاوکردنەوەی گرژییەکان، سەلماندی کە نێوەندگیرە دوورەکان بەتەنیا لە چوارچێوەیەکی دامەزراوەیی ناتوانن لە قەیرانێکی سەربازیی خێرادا خاوەنی کاردانەوەی دەستبەجێ بن. لێرەدا قازانجی جوگرافی و مێژوویی (Proximity Advantage)، بووە خاڵی بەهێزی سەرۆک نێچیرڤان بارزانی. واشنتۆن له‌وه‌ تێ گه‌یشت کە هەولێر تەنیا پۆستەچی نییە، بەڵکوو ئەکتەرێکە کە خۆی بەشێکە لە هاوکێشە ئاسایشی و جیۆپۆلیتیکییەکانی ناوچەکە. بەپێی ڕاپۆرتی ئەکسیۆس، کاتێک ئێرانییەکان بەهۆی ترسی دزەکردنی هەواڵگریی ئیسرائیلەوە ڕەتیان کردەوە بێنە هەولێر بۆ کۆبوونەوەی نهێنی، بارزانی میکانیزمێکی جێگره‌وه (به‌دیل)‌ی بۆ دڵنیاییی ئەمنیی تارانیش دابین کرد، کە وای کرد ژەنەڕاڵەکانی پاسداران متمانە بە هێڵە پەیوەندییەکە بکەن بێ ئەوەی هەست بە کەوتنە ناو تەڵەوە بکەن. لەگەڵ ئەوەیشدا، لە ١٠ی ئابی ٢٠٢٦ و پاش ئەوەی موجتەبا خامنەیی پێکهاتەی نوێی سوپای پاسدارانی داڕشتەوە و شەش فەرماندەی باڵای گۆڕی، بەڵام ئەحمەد وەحیدیی وەک فەرماندەی گشتی هێشتەوە، کۆشکی سپی دڵنیا بووەوە کە هێشتا کەناڵەکەی بارزانی تاکە کلیلی بەردەستیانە.

پراگماتیزمی کاریگەر لەناو هاوکێشە ئاڵۆزەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و ناوخۆی عێراقدا

ئەگەر بەپێی هاوسەنگیی هێز یاخود ئاست و ڕێژە و قەبارەی هێز و واقعی یاسای نێودەوڵەتی بێت، ئەوە هەرێمی کوردستان لە ڕووی تیۆرییەوە وەک قەوارەیەکی دەستووریی ناو دەوڵەتی عێراق، نابێت کاریگەریی لەسەر دیپلۆماسیی زلهێزەکان هەبێت؛ بەڵام پێشهاتەکانی ئەم دوایییە ئەو بنەمایەیان تێک شکاندووە. جوگرافیای هەرێم لەگەڵ توانا و ڕەوایەتی و لێهاتوویی و متمانە و سەرمایەی کەسیی سەرکردایەتییەکەی، جۆرێک لە “سەربەخۆییی ستراتیژی” و “کاریگەریی ئاوێتە”ی پێ بەخشیوە. پێگەی جیۆستراتیژیی هەرێمی کوردستان وەک ناوچەیەکی بێلایەن، دۆستی ئەمریکا و هەردوو وڵاتانی ڕۆژهەڵات و ڕۆژاوا و هاوکات خاوەن پەیوەندیی مێژوویی لەگەڵ ئێران و توانای گفتوگۆکردن لەگەڵ هەردوو بەرەی میانڕەو و توندڕەوی تاران، وای کردووە قورسایییە دیپلۆماسییەکەی، زۆر گەورەتر بێت لە قەبارە دەستوورییەکەی لە چوارچێوەی عێراقدا؛ پرسێک کە مەکگۆرک لە چاوپێکەوتنەکەی لەگەڵ “ئەکسیۆس”دا بە “پراگماتیزمی کاریگەر” ناوی دەبات.

ئەم کاریگەرییە دەرەکییەی نێچیرڤان بارزانی، دەستبەجێ ڕەنگدانەوەی لەسەر پێگەی ناوخۆییی هەرێمی کوردستانیش هەبوو. ئەمە هاوتەریبە لەگەڵ بەهێزبوونی پەیوەندییەکانی هەولێر و  واشنتۆن لەم خولەی سەرۆکایەتیی ترەمپدا. کاتێک لە ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦دا، “عەلی زەیدی”، سەرۆکوەزیرانی نوێی عێراق لە کۆشکی سپی بۆ تاوتوێکردنی پاراستنی هاوپەیمانانی ئەمریکا و ڕاگرتنی میلیشیاکان چاوی بە ترەمپ کەوت، ڕوون بوو کە هەرێمی کوردستان کارتی براوەی  واشنتۆنە. وەک مارکۆ ڕوبیۆ، وەزیری دەرەوەی ئەمریکا جەختی لێ کردەوە: “قەوارەی هەرێم کۆڵەکەی بنەڕەتیی ستراتیژیی  واشنتۆنە لە عێراقدا.” ئەمەیش وای کرد کە عەلی زەیدی و سەرکردەکانی بەغدا تێ بگەن، سەقامگیریی حکوومەتەکەیان لە بەغدا پەیوەستە بە ڕازیکردنی هەولێرەوە. سیاسەتی میانڕەوانە و ئارامگریی نێچیرڤان بارزانی، مەلەفی کێشە دارایی و دەستوورییەکانی هەرێمی بە سەقامگیریی ئەمنیی سەرانسەری عێراقەوە گرێ دا؛ کە ئەمە جۆرێکە لە “دیپلۆماسیی سێگۆشەیی” و، پێگەی هەولێری  لەبەرامبەر  واشنتۆن و بەغدا و تاراندا جێگیر و بەهێزتر کردووە.

لە بەغداوە بۆ شام و تاران: نێچیرڤان بارزانی؛ ئەندازیاری بەیەکگەیاندنی دژبەرەکانی ناوچەکە

دیپلۆماسیی نێچیرڤان بارزانی، سەرۆکی هەرێمی کوردستان، تەنیا لە ململانێی  واشنتۆن-تاراندا قەتیس نەماوە، بەڵکوو فراوان بۆته‌وه‌ بۆ دۆسیە ئاڵۆزەکانی تریش. سەردانە مێژوویییەکەی بارزانی بۆ دیمەشق لە ٣ی ئابی ٢٠٢٦، کە یەکەم سەردانی سەرکردەیەکی کوردی بوو پاش ڕووخانی ڕژێمەکەی بەشار ئەسەد، وەرچەرخانێکی گەورە بوو. لەو سەردانەدا پەیامی نێوان عەلی زەیدی و “ئەحمەد ئەلشەرع”، سەرۆکی نوێی سووریای گواستەوە و ڕێگەی بۆ لووتکەی بەغدا-دیمەشق خۆش کرد.

ئەمە درێژکراوەی هەمان ئەو ستراتیژییەیە کە لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٦دا پیادەی کرد؛ کاتێک نێوەندگیریی ئاگربەستی لەنێوان ئەلشەع و “مەزڵووم عەبدی” (فەرماندەی هەسەدە) کرد، پاش ئەوەی کوردەکانی سووریا زیاتر لە ٨٠٪ی ناوچەکانیان لەدەست دابوو. ڕێڕەوی ئەم دیپلۆماسییەتە لە سووریا، ڕەهەندێکی ستراتیژیی قووڵتری هەبوو؛ چونکە ڕێککەوتنەکە تەنیا ڕاگرتنی شەڕێکی کاتی نەبوو، بەڵکوو پاراستنی دوایین هێڵەکانی بەرگری بوو بۆ ڕێگریکردن لە داڕمانی تەواوەتیی دیمۆگرافیای کوردی لە ڕۆژاوای کوردستان. ئەگەر هەرێمی کوردستان فریای ئەو ڕێکخستنەوەیە نەکەوتایە، هەرەسهێنانی ئەو ناوچانە دەبووە هۆی دروستبوونی قەیرانێکی مرۆیی و لێشاوی سەدان هەزار پەنابەر بۆ ناو هەرێمی کوردستان؛ کە جگە لە شکست و کارەساتە نەتەوەیییەکە، دەکرا سەقامگیریی هەولێریش بخاتە مەترسییەوە. ڕاستییەکەی، نێچیرڤان بارزانی دەیەوێت هەرێمی کوردستان وەک سەنتەری ئاسایش و سەقامگیری و پێکگەیاندن و هاوسەنگکەر نیشان بدات و پەیامێکی ڕوونیش بە تاران و ئەنقەرە و  واشنتۆن بدات کە ئەو ئەندازیاری ڕاستەقینەی هاوسەنگی و ئاسایشی عێراق و باڵانسەری پەیوەندییەکانە لەگەڵ ئێران و تورکیا.

لێکەوتە و کاریگەرییەکانی فۆڕمی دیپلۆماسییەتی ناوبژیوانیی سەرۆک نێچیرڤان بارزانی لەسەر پێگەی هەرێمی کوردستان-عێراق

هەرچەندە ئەوە جاری یەکەم نییە باس لە ڕۆڵی پشتپەردەی نێچیرڤان بارزانی، سەرۆکی هەرێمی کوردستان دەکرێت لە بواری دیپلۆماسی و بەشدار لە کێشە سیاسییەکان لە ئاستێکی باڵای ناوچه‌ییدا (بۆ نموونە، تورکیا، ئیمارات، سووریا، عێراق و هێزە کوردییەکان)، بەڵام بەشداری و ڕۆڵی ئەم جارەیان لە گەیاندنی پەیامی نهێنی و دیپلۆماسیی ناوبژیوانیدا له‌ گه‌رمه‌ی جەنگی خوێناویی ئێران و ئەمریکادا، ڕووداوێکی زۆر هەستیار و گرنگە، بەتایبەت بۆ بەرزکردنەوەی پێگەی ئەکتەرێکی نادەوڵەتیی وەک هەرێمی کوردستان-عێراق.

دیپلۆماسییەتی ناوبژیوانی یان “دیپلۆماسییەتی کەناڵی پشتپەردە” (Backchannel Diplomacy) لەلایەن ئەکتەرە نادەوڵەتەکانەوە، یەکێکە لە ئامرازە جیاوازەکانی زانستی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان بۆ بونیادنانی پێگەی سیاسی و هێزی نەرم (Soft Power). ڕۆڵی ڕاگەیەنراوی نێچیرڤان بارزانی لە ئاسانکاریکردن بۆ گفتوگۆ هەرێمی و نێودەوڵەتییەکان، کاریگەریی زۆری دەبێت لەسەر هەڵکشانی خودی پێگەی سەرۆکی هەرێمی کوردستان لە ئاستی عێراق و وڵاتانی ناوچەکەدا؛ بەتایبەت کە دەبینن وڵاتانی وەک ئەمریکا و ئێران متمانەی پێ دەکەن بۆ ئەو ئەرکە.

ئەم ڕۆڵەی سەرۆک نێچیرڤان بارزانی نەک تەنیا دەستکەوتێکە بۆ پێگەی هەرێمی کوردستان، بەڵکوو لە ڕاستیدا دەسکەوتێکە بۆ تەواوی پرسی کورد لە ناوچەکەدا. ئەم ڕۆڵ و ڕوانگە سیاسی و دیپلۆماسییەی سەرۆک نێچیرڤان بارزانی پێمان دەڵێت كه‌، کورد هەرچەندە دەرفەتی نەبووە لە پێگەیەکی دەوڵەتی خاوەن سەروەری حوکمڕانی بکات و بەشێک بێت لە پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان لە ئاستی دەوڵەتدا، بەڵام ئەگەر دەرفەت هەبێت، کورد دەتوانێت ئەو ڕۆڵە زۆر باشتر و پڕاگماتیتر لە بەشێک لە وڵاتانی ناوچەکە بگێڕێت.

بەڵام لەگەڵ ئەوەیشدا ڕۆڵی ڕاگەیەنراوی نێچیرڤان بارزانی لە ئاسانکاریکردن بۆ گفتوگۆ هەرێمی و نێودەوڵەتییەکان، دەرەنجامی پێگەی جیۆپۆلیتیکی هەرێمی و شێوازی دیپلۆماسییەتی پراگماتیستی (Pragmatic Diplomacy)ی هەرێمی کوردستانه‌ لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا‌. ئێمە باس لە ڕۆڵێک دەکەین کە  چەندان دەوڵەتی تری بەهێز و کەسایەتیی سیاسی هەن، لە هەمان کاتیشدا دوو دەوڵەتی بەهێزی ناوچەکە (پاکستان و قەتەر) کە پرۆفایلێکی باشیان هەیە لە بەڕێوەبردنی دانوستاندنە نێودەوڵەتییەکان؛ بەڵام لەگەڵ ئەوەیشدا، سەرۆکی هەرێمی کوردستان داوای لێ دەکرێت کە ئەم ڕۆڵە ببینێت. ئه‌وه‌ی ڕاستی بێت، ئەمە بەرهەمی تەنیا چرکەساتێک نییە، بەڵکوو بەرهەمی ساڵانیکە لە سیاسەتی هاوسەنگ و بونیاتنانی سەرمایەی سیاسی و متمانە و دیپلۆماسی کە لە چەند ساڵی ڕابردوودا نێچیرڤان بارزانی کاری بۆ کردووە و بۆ ئەکتەرە سیاسییەکانی ناوچەکە سەلماندوویشیەتی، کە دەتوانێت ئەو ڕۆڵە بگێڕێت؛ ئەمەی ئێستا دەیبینین، لە ڕاستیدا بەرهەمی ئەو خەرمانە سیاسی و دیپلۆماسییەیە کە لە کاراکتەری سیاسی و کەسایەتیی نێچیرڤان بارزانیدا بەرجەستەن.

١. کاریگەرییەکان لەسەر پێگەی هەرێمی کوردستان:                   

• بەهێزکردنی شەرعییەتی دەوڵەتمەداری: ڕۆڵبینینی سەرۆکی هەرێم لە چەند دۆسیەی ناوچه‌یی و نێودەوڵەتی، دواجاریش لەناو جەرگەی جه‌نگی ئەمریکا و ئێران، وێنەی هەرێمی کوردستان لە “ناوچەیەکی ئاڵۆز و سووتەمەنیی جەنگ”ەوە، دەگۆڕێت بۆ “سەکۆیەکی باوەڕپێکراو بۆ دیالۆگ”. ئەمەیش ڕەوایەتیی سیاسی و دیپلۆماسیی هەرێم لە ئاستی عێراق و هاوکێشە هەرێمایه‌تییەکان و کۆڕبەندە نێودەوڵەتییەکانیشدا بەرز دەکاتەوە؛ بە جۆرێک کە حسابی پێگەیه‌كی سیاسیی تایبەتی بۆ بکرێت.
• تۆکمەکردنی پارێزبەندیی ئەمنی (Security Buffer): کاتێک هەرێمی کوردستان دەبێتە شوێنی لێکگەیشتنی وڵاتە ناکۆکەکان (وەک ئەمریکا-ئێران یان تورکیا-ئیمارات)، بەرژەوەندیی ئەو وڵاتانە لە پاراستنی سەقامگیریی هەرێمدا بەهێزتر دەبێت؛ چونکە تێکچوونی ئاسایشی هەرێم بە مانای لەدەستدانی سەکۆیەکی بێلایەن دێت بۆ کەناڵە نهێنی و متمانەپێکراوەکانی دیپلۆماسی.
• بەهێزکردنی پێگەی دیپلۆماسی لە بەغدا: پێگەی بەهێزی ناوچەییی هەرێم، لە دانوستانە دەستووری و دارایییەکان لەگەڵ حکوومەتی فیدراڵدا دەسەڵات و هێزی مانۆڕدانی زیاتری له‌ عێراقدا پێ دەبەخشێت؛ کە ئەمەیش دواجار لە بەرژەوەندیی ڕۆڵ و پێگەی هەرێمی کوردستان دەشکێتەوە.

٢. کاریگەرییەکان لەسەر پێگەی سیاسیی نێچیرڤان بارزانی:

• تێپەڕاندنی سنووری ناوچەیی بەرەو “دەوڵەتمەداری” (Statesman): دیپلۆماسییەتی نەرم و هاوسەنگ، کەسایەتیی نێچیرڤان بارزانی لە چوارچێوەی سەکردەیەکی حزبی یان ناوچەیییەوە، دەگوازێتەوە بۆ سیاسییەکی خاوەن دیدگه‌ی ستراتیژی کە توانای دانیشتنی لەگەڵ جەمسەرە ئایدیۆلۆژی و سیاسییە تەواو جیاوازەکاندا هەیە.
• دروستکردنی جووڵەی هاوسەنگی (Balancing Act): هێشتنەوەی دەرگه‌ی کراوە لەگەڵ تاران، ئەنقەرە، واشنتۆن و پایتەختەکانی کەنداو، وای کردووە وەک “پردی پەیوەندی” سەیر بكرێت. ئەم جۆرە پێگە کەسێتییە لە زانستی سیاسیدا پێی دەوترێت Mediator Prestige، کە تێیدا بڕیاربەدەستە جیهانییەکان بۆ تێگەیشتن لە ئاڵۆزییەکانی ناوچەکە پەنای بۆ دەبەن.
• پتەوکردنی سەنگ لە هاوکێشەی ناوخۆییی عێراقدا: بوونی سەرۆکی هەرێم وەک ئەکتەرێکی جێی بڕوای هێزە شیعی، سوننی و پێکهاتەکانی تر، دەسەڵاتی کاریگەرانەی بەسەر ئاڕاستەکردنی بڕیارە سیاسییە هەستیارەکانی عێراقدا زیاتر دەکات و، ده‌بێته‌ هۆی ئه‌وه‌ی کە سەرکردە سیاسییەکانی تری عێراق لە پرسە ناوخۆیی و هه‌رێمایه‌تییەکاندا ڕەچاوی پێگەی سەرۆکی هەرێم بکەن.

بەڵام لە هەمان کاتدا، نابێت ئەوەیش نادیدە بگرین کە لە ناوچەیەکی سەختی پڕ لە کێشەی وەک عێراقدا، ئەم ڕۆڵە دیپلۆماسییە سەرەڕای دەستکەوتەکانی، بێ مەترسییش نییە. وەستان لە ناوەڕاستی بەرەی جەمسەرە بەهێز و دژبەیەکەکاندا، پێویستی بە هاوسەنگڕاگرتنێکی بەردەوام و زۆر ورد هەیە؛ چونکە هەر لادانێک یان هەڵەخوێندنەوەیەک لە هاوکێشەکاندا، دەکرێت هەرێمی کوردستان بکاتە قوربانیی ڕێککەوتنە ژێربەژێرەکان یان ڕووبەڕووی گوشاری ڕاستەوخۆی یەکێک لە جەمسەرەکانی بكاته‌وه‌.

کۆبەند؛ هاوکێشەیەکی زێڕین بۆ پاراستنی ئاسایش و مانەوەی پێگەی هەرێمی کوردستان-عێراق

هەرێمی کوردستان لەناو هاودژییەکی مەترسیدار و ئاڵۆزدایە. لە کاتێکدا لە ڕووی ئابووری، ناسنامەیی و تەنانەت جیۆپۆلیتیکییەوە بەشێکە لەو ستراتیژییەی کە هەندێک جار نفووز و بەرژەوەندیی وڵاتانی ناوچه‌كه‌ (بۆ نموونە: ئێران) سنووردار دەکات، بەڵام لە ڕووی سیاسییەوە نێوەندگیریی نێوان تاران و  واشنتۆن دەکات. زاڵبوونی سەرۆک نێچیرڤان بارزانی بەسەر ئەم هاوکێشە پڕ لە ئاڵۆزی و دژبەیەکییەدا و، بەدەستهێنانی متمانەی گەورەترین دوژمنەکانی یەکتر، سەلمێنەری ئەو ڕاستییەیە کە توانیویەتی لەناو دەوڵەتێکی پڕ لە کێشە، میلیشیا و بەگشتی لەرزۆک و لاوازی وەک عێراقدا، خۆی وەک کەسایەتی و ئەکتەرێکی سیاسی و دیپلۆماسی لە ئاست ئاڵۆزیی هاوکێشەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بەرجەستە بکات.

لە ڕوانگەی زانستی سیاسی و پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکانەوە، ئەم ڕۆڵەی سەرۆکی هەرێمی کوردستان نوێنەرایەتیی مۆدێلێکی پێشکەوتووی “دیپلۆماسییەتی کەناڵی پشتپەردە” (Backchannel Diplomacy) و “دیپلۆماسییەتی ناوچەییی تایبەتمەند” دەکات. سەرەڕای ئەوەی هەرێمی کوردستان قەوارەیەکی نا-دەوڵەتییە و بەپێی تیۆرییە نەریتییەکان ناتوانێت لە ململانێی زلهێزەکاندا ڕۆڵی بڕیاردەری هەبێت، بەڵام ئەم هەنگاوە سەلماندی کە نەبوونی سەروەریی دەوڵەتی، دەکرێت لە ڕێگەی سەرمایەی متمانەی سیاسی، بەرژەوەندی و نزیکایەتیی جوگرافی و مێژوویی و، نەرمیی دیپلۆماسییەوە قەرەبوو بکرێتەوە.

لە دۆخێکدا کە وڵاتانی وەک عومان، قەتەر و پاکستان یان دامەزراوە فەرمییەکانی دیپلۆماسی نەیاندەتوانی ئەو کلیلە بدۆزنەوە و گرژییەکان خاو بکەنەوە، هەولێر بووە تاقە کەناڵی بێلایەن و ڕاستەوخۆ بۆ بەستنەوەی کۆشکی سپی بە سەرکردایەتیی بڕیاردانی ئەمنی و سەربازیی ئێران (سوپای پاسداران) و یەکلاکردنەوەی ئاگربەست و ڕێککەوتنە هەستیارەکان لە ناوچەکەدا.

لە ئاستی ناوچه‌ییدا، ئەم کارایییە وێنەی هەرێمی کوردستانی لە گۆڕەپانێکی ئاڵۆز و سووتەمەنیی جەنگەوە، گۆڕی بۆ سەکۆیەکی باوەڕپێکراو بۆ دیالۆگ و دروستکردنی قەڵغانێکی پارێزبەندیی ئەمنی؛ بە جۆرێک کە پاراستنی سەقامگیریی هەولێر، بووە بەرژەوەندییەکی بەکۆمەڵی زلهێزە هەرێمی و جیهانییەکان. هاوکات لە سەر ئاستی ناوخۆی عێراق، پیادەکردنی ئەم “دیپلۆماسییەتە سێگۆشەیییە” پێگەی هەولێری لەبەرامبەر بەغدا جێگیر و بەهێزتر کرد؛ چونکە دەسەڵاتدارانی بەغدا درکیان بەوە کرد کە هەرێمی کوردستان ئەو قەوارە لاوازە نییە کە تەنیا لە چوارچێوەی سیاسەتی عێراقدا قەتیس ببێت، بەڵکوو سەقامگیریی سیاسی و حکومڕانی لە عێراقدا، بەستراوەتەوە بە پێگەی هەولێرەوە کە دەکرێت بۆ عێراقیش سوودمەند بێت. ئەمەیش لە دانوستانەکانی بواری کەرتی وزە (نەوت و گازی سروشتی)، ئاسایشی-سەربازی، دارایی-ئابووری و بەتایبەتی پرسە یاسایی و دەستوورییەکاندا لەگەڵ حکوومەتی فیدراڵ، هێز و توانای مانۆڕدانی زیاتر بە هەرێمی کوردستان دەبەخشێت.

لە سەر ئاستی کاراکتەری سیاسیی نێچیرڤان بارزانی، ئەم نێوەندگیرییە هۆکاری پەڕینەوە بوو لە سەرکردەیەکی ناوچەیییەوە بۆ “سیاسەتمەدارێکی نێودەوڵەتی” (Statesman) کە خاوەنی “پرستیژی نێوەندگیر” (Mediator Prestige)ە و، بڕیاربەدەستە جیهانییەکان بۆ چارەسەری قەیرانە قووڵەکان پەنای بۆ دەبەن. لە ڕێگەی ئەنجامدانی کارێکی هاوسەنگی ورد لەنێوان جەمسەرە ئایدیۆلۆژی و ئەمنییە دژبەیەکەکاندا لە  واشنتۆن و تارانەوە تا ئەنقەرە، دیمەشق و پایتەختەکانی کەنداو، نێچیرڤان بارزانی دۆکترینێکی نوێی بۆ مانەوەی کورد داڕشتەوە.

لە ڕوانگەیەکی ترەوە،  لە ناوەڕۆکی دیپلۆماسی و دۆکترینی سیاسیی نێچیرڤان بارزانی، سەرۆکی هەرێمی کوردستان، هاوکێشەیەکی شاراوە بەڵام زێڕین هەیە، کە به‌م شێوه‌یه‌یه‌: ”ئەکتەری نادەوڵەتی، کاتێک کە پێگە و ڕۆڵی لە هاوکێشەکاندا لەرزۆک و لاواز دەبێت، ئەوە مانەوەی دەکەوێتە مەترسییەوە و گرنگییەکەی بەڕەو پووکانەوە دەچێت و تەنانەت هەڕەشە بۆ ئاسایشی وجوودیی دروست دەبێت؛ بەڵام سەرۆک نێچیرڤان بارزانی بە تێگەیشتن لەم ڕاستییە، دەیەوێت ئەرک و ڕۆڵی نوێ بۆ بکەرایەتی و بەم پێیەیش ئاسایش و مانەوەی هەرێمی کوردستان و بەگشتی کورد لە ناوچەکەدا پێناسە بکات یاخود دابڕێژێتەوە. واته‌، دۆکترینێک کە تێیدا ڕۆڵ و پێگەی بکەرایەتیی کورد لە “دابڕکەر و سووتەمەنیی ململانێ”وە، دەگۆڕێت بۆ “بەیەکگەیەنەر و ئەندازیاری ڕاستەقینەی هاوسەنگکەر و سەقامگیری” لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا.

لەم سۆنگەیەوە زۆر گرنگە لە ئاستی ناوخۆی هەرێمی کوردستانیش ڕەچاوی ئەو ڕۆڵەی نێچیرڤان بارزانی بکرێت، بەتایبەتی لە گفتوگۆکانی ناوخۆی هەرێمی کوردستان و شکاندنی بەستەڵەکی نێوان لایەنە سیاسییەکاندا؛ کە ئێستا هەرێمی کوردستان زۆر پێویستی بەم جۆرە دیدگه‌ و دونیابینییە هەیە.