“هاوپەیمانیی مەککە” و گەمارۆدانی ئێران لە سێ بەرە!

 

نووسینی: عەبدولڕەحمان ڕاشد

ڕوونە، ئەو جه‌نگەی ئێران دژی شانشینی عەرەبستانی سعوودی و وڵاتانی تری کەنداو دەستی پێ کردووە، جه‌نگێکی ئێرانی نییە دژی ئەمریکا یان ئیسرائیل. ئێران لە مانگی شوبات (فێبریوەری)ی ڕابردووەوە بە زیاتر لە هەزار فڕۆکەی بێفڕۆکەوان (درۆن) هێرشی کردووەتە سەر سعوودیا، جگه لە مووشەکە بالیستییەکان کە دامەزراوە مەدەنی و سەربازییەکانیان کردۆتە ئامانج. بەتایبەت لەم دوایییانە، بۆ گەمارۆدانی سعوودیا، ئێرانییەکان جه‌نگەکەیان لە ڕێگەی خاکی دوو وڵاتەوە بەرفراوانتریش کرد، کە عێراق و یەمەنن.

ڕیاز لەبەرامبەردا تارانی تووشی سەرسوڕمان کرد بە دامەزراندنی بلۆکێک کە سێ وڵاتی دەوروبەری سنوورەکانی ئێران لە خۆی کۆ دەکاتەوە. ئەم هاوپەیمانییە به‌ڕاستی هاوسەنگیی هێز دژی ئێران هەڵدەگێڕێتەوە. ئێستا تورکیا و پاکستان بوونەتە دوو وڵاتی ڕووبەڕووبوونەوە و، چیتر تەماشاکەر نین. هێزێک بە قووڵاییی ستراتیژی و توانای سەربازیی گەورەتر و، چوار سەد ملیۆن کەس، کە چوار ئەوەندەی ئێرانە و، زیاتر لە هەزار و چوار سەد کیلۆمەتر سنووری وشکانی کە بەسەر ئێراندا دەڕوانێت. لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی، تورکیا ئەندامی هاوپەیمانیی ناتۆی ڕۆژاوایە و، پاکستان هێزێکی ئەتۆمییە و لە ڕووی سەربازییەوە نزیکە لە چین. هەنگاوێکی سعوودی؛ کە کاریگەریی دەبێت لەسەر بەڕێوەبردنی ململانێکە و دانوستانەکان و، بە شێوەیەکی پلە بە پلە دەبێتە هۆی لەدەستدانی زۆربەی کارتی هێزی ئێران کە لە جه‌نگەکەیدا لەگەڵ ویلایەتە یەکگرتووەکاندا هەیبوو.

مانگی ڕابردوو، ئێران بە کردنەوەی دوو بەرە لە سنوورەکانی عێراق و یەمەنەوە، جه‌نگی خۆی بۆ سەر باکوور و باشووری سعوودیا پەرە پێ دا. ئەوە شتێکی مەترسیدار بوو کە هاوکات بوو لەگەڵ چالاکییەکانی وەلیعەهدی سعوودیا بۆ ڕێکخستنی “ڕێککەوتنی مەککە” و، ڕاگەیاندنی هاوپەیمانیی سەربازیی سێقۆڵی لەگەڵ تورکیا و پاکستان، کە لە ساڵی ڕابردووەوە لە قۆناغی ئامادەکاریدا بوو.

لە ماوەی یەک هەفتە، ئەمە دووەم هاوپەیمانییە کە سعوودیا دروستی کردووە و لە ماوەی یەک هەفتەدا ڕای گەیاندووە، دوای دامەزراندنی گرێبەستێکی سەربازیی دەریاییی نێودەوڵەتی کە ڕیاز سەرکردایەتیی دەکات.

گرنگیی هاوپەیمانی لەگەڵ تورکیا و پاکستان لەسەر سێ بەرەدا دەردەکەوێت: ڕاگرتنی ئێران، بازاڕی نەوت، هەروەها ڕای گشتیی عەرەبی و ئیسلامی.

بەرەی یەکەم خودی ئێرانە. په‌ره‌سه‌ندن یاخود زیادبوونی چالاکییه‌ سەربازییه‌كانی تاران، مەبەستەکانی لە فراوانکردنی بازنەی ململانێکە و، ڕەنگە دروستکردنی واقعێکی جوگرافیی نوێ لە کەنداو بە زه‌بری هێز، ئاشكرا ده‌كات. هاوپەیمانیی ڕیاز – ئەنقەرە – ئیسلام ئاباد، ئامانجی دروستکردنی، ڕاگرتنی هاوسەنگییەکە کە ڕێگری لە ئێران بکات لە بیرکردنەوە لە پەلاماردانی ناوچەی کەنداو و، بەئامانجگرتنی ئوردن و سووریا و یەمەنیش. فراوانکردنی بازنەی جه‌نگ تێچوویەکی زۆر ده‌خاته‌ سەر شانی سەرکردایەتیی ئێران.

ستراتیژیی تاران بۆ چۆنێتیی مامه‌ڵه‌كردن له‌گه‌ڵ جه‌نگ لەگەڵ ئەمریکادا لەسەر بارمتەکردنی نەوت وەستابوو. ئێران داخرانی گەرووی هورمز و، بۆردوومانکردنی وڵاتانی بەرهەمهێنەری نەوتی، کردبووە کارتی براوەی بۆ گوشارخستنە سەر زلهێزێک کە ناتوانێت لە ڕووی سەربازییەوە بە شێوەیەکی یەکسان ڕووبەڕووی ببێتەوە. میحوەرە نوێیەکەی سعوودیا، ئێران لەم کارتە بێبەش دەکات.

جگە لەوە، تێبینی دەکەین کە هاوپەیمانیی سێقۆڵی، پشتگیرییەکی نێودەوڵەتیی گەورەی هەیە؛ بەو پێیەی زۆربەی حکوومەتەکان پێیان باش بوو لە جه‌نگی نێوان ویلایەتە یەکگرتووەکان و ئیسرائیل و ئێراندا بێلایەن بن. گەلێک وڵات، بەوانەیش کە ڕووبەڕووبوونەوەی ئێران بە ڕەوا دەزانن، پێیان وا بوو کە جه‌نگەکە بێ ئامادەکاریی یاسایی و دیپلۆماسیی پێویست ئەنجام دراوە. دەتوانین هەست بە پشتگیریی نێودەوڵەتی بکەین بۆ میحوەری سێقۆڵیی سعوودیا – تورکیا – پاکستان لە ڕێگەی پشتگیریی بەربڵاوی نێودەوڵەتی بۆ هاوپەیمانیی دەریاییی فرەنەتەوەیی کە سعوودیا هەفتەی ڕابردوو ڕای گەیاند و، ٤٣ دەوڵەت لە کۆبوونەوەکەی باڵەخانەی وەزارەتی بەرگری لە ڕیاز بەشدارییان کرد. هەردوو پڕۆژەی “مەککە” و “دەریای سوور” بەرگریکارانەن و دژی دەستدرێژییەکانی ئێران ئاڕاستە کراون و، هەردووکیان لە ڕووی سیاسی و یاسایییەوە ئامادەکارییان بۆ کراوە.

ئەو بەرەیەی بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ئێران پێک هێنراوه‌ تەنیا بۆ سعوودیا نییە، بەڵکوو ناوچەی کەنداو و ڕۆژهەڵاتی جیهانی عەرەبییش دەگرێتەوە. ئامانجەکە ڕاگرتنی ئێرانە کە دوای تێکشکاندنی “حزبوڵڵا” و ڕووخاندنی ڕژێمی ئەسەدی هاوپەیمانی، زۆربەی بنکەکانی دەسەڵاتی لەدەست داوە؛ بۆیە بڕیاری دا ناوچەکە تێک بدات و واقعێکی جیۆپۆلیتیکی نوێ دروست بکات کە ڕێگەی پێ بدات دەستدرێژی بکاتە سەر وڵاتانی عەرەبی. ئاماژەکانی پلانی ئێران لە کاتی گەڕانەوەی جه‌نگ لە کۆتاییی مانگی شوباتی ڕابردووەوە دەرکەوت؛ بەو پێیەی هێرشەکانی زیاتر لەسەر سعوودیا و باقیی وڵاتانی کەنداو و ئوردن بوو، وەک لە به‌ئامانجگرتنی دوو نەیارەکەی لە جه‌نگەکەدا، کە ویلایەتە یەکگرتووەکان و ئیسرائیلن.

هەروەها بەرەی نەوتیش هەیە کە هاوپەیمانییەکە بەرگریی لێ دەکات- ئەو شه‌ڕه‌ی کە تەواوی جیهان چاوەڕوانی دەکات. ئێران هەردوو گەرووی هورمز و بابلمەندەب دادەخات و، دامەزراوەکانی بەرهەمهێنان و هەناردەکردنی کەنداو بۆردوومان دەکات و، هەوڵ دەدات جیهان ناچار بکات بۆ مەرجەکانی خۆی چۆک بدات. دەستبەجێ دوای ڕاگەیاندنی هاوپەیمانیی سێقۆڵیی نوێ، بازاڕەکانی پەترۆڵ بەخێرایی کاردانەوەیان هەبوو و، بە دابەزینی نرخەکانی نەوت لە بازاڕی نێودەوڵەتیدا پێشوازییان له‌ هه‌واڵه‌كه‌ کرد.

بەرەی سێیەم بریتییە لە ململانێ لەسەر ڕای گشتی، لەسەر دڵ و مێشکی نزیکەی سێ سەد ملیۆن عەرەب و زیاتر لە ملیارێک موسڵمان لە جیهاندا. ئەم خەڵکە سەیری جه‌نگێکیان دەکرد کە وا بازاڕگەرمیی بۆ دەکرا کە دەستدرێژییەکی ئەمریکی – ئیسرائیلییە دژی وڵاتێکی موسڵمانی ئاشتیخواز. لەبەر ئەوەیش كه‌ جه‌نگەکە زوو یەکلا نەبووەوە، ئێران گرنگیی بە پاساودانی دەستدرێژییەکانی دا و، دەستدرێژییەکانی بۆ سەر دراوسێکانی بەوە وێنە کێشا کە ئەوان لە سەنگەری ئەمریکی – ئیسرائیلیدان.

لە ڕووبەڕووبوونەوەی هاوپەیمانییەکەدا، بۆ دەزگه‌ی پروپاگەندەی ئێران و سەکۆکانی، سەخت دەبێت کە ملیارێک و نیو کەس قەناعەت پێ بکەن بە گێڕانەوەی خۆیان، کە پاکستان و تورکیا و سعوودیا وڵاتانی دژی عەرەب و موسڵمانانن! بەم شێوەیە سەرکردایەتیی تاران کە لەژێر زەویدا خۆی حەشار داوە، شەڕی پروپاگەندە دەدۆڕێنێت. بە ئەگەری زۆر ئەم دۆخە نوێیە دەتوانێت هەڵسوکەوتی دەستدرێژکارانەی تاران لە ماوەی ڕۆژانی داهاتوودا بگۆڕێت.

سەرچاوە: ڕۆژنامەی شەرق ئەلئەوسەت https://aawsat.com/%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%A3%D9%8A/5304599-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%84%D9%81-%D8%B6%D8%AF-%D8%B7%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%8E-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%AB%D9%84%D8%A7%D8%AB-%D8%AC%D8%A8%D9%87%D8%A7%D8%AA